Güç Devresi Ve Kumanda Devresi

Güç Devresi Ve Kumanda Devresi

Güç devresi; otomatik kumanda devrelerinde motorun çektiği akımın geçtiği devredir. Yani şebeke ile motor arasında motorun çektiği akım yolu şemasıdır. Enerji akışını gösteren ana hatlarla ana devre elemanlarını gösterir. Bu nedenle burada kullanılan kontaklar ve diğer devre elemanları kumanda edilen motorun çektiği akıma dayanacak şekilde seçilir.

 

Gerek  kumanda  devresi,  gerekse  güç  devresi  çiziminde  kesişme  durumlarına  dikkat edilmelidir.  İki  çizginin  (iletkenin)  kesiştiği  yerde  elektriksel  bağlantı  (ek)  varsa  mutlaka belirtilmelidir.  şekil  1.1’de  ekli  olarak  ve  ek  yapılmadan  kesişen  iki  çizginin  gösterilişi verilmiştir.

ekli-eksiz

( a)                                                     ( b )

 

Şekil 1.1: İletken ek bağlantılarının Şemalarda gösterilmesi a) Ekli olarak b) Ek olmadan

Şekil 1.2’de görüldüğü gibi Amerikan ve TSE normunda güç devresi dikey olarak çizilir ve Şema çiziminde enerji girişinden başlanarak sigorta, kontaktörün kontakları, aŞırı akım rölesi ve motor şeklinde tanımlanır.

 

Güç devresi çiziminde kullanacağım elemanları tespit etmek için motorun gücü, hangi Şartlarda çalıŞacağı, ne tür motor koruma elemanları kullanacağımı belirledikten sonra devre elemanlarını (Resim 1.2’de görüldüğü gibi) doğru sırayla yukarıdan aşağıya doğru yerleştirip uygun bağlantı Şeklini çizmeliyim.

 

Çizimimi Şebeke fazlarından (L1 – L2 – L3) sigorta kontakları giriŞine, sigorta kontağı çıkıŞından ( e2 ) ilgili kontaktörün güç kontaklarına (M), güç kontaklarından aşırı akım rölesi kontaklarına ( e1 ) ve son olarak da motorumun giriş uçlarına ( U – V – W ) bağlayarak tamamlamış olurum.


Resim 1.2: Güç devresi elemanları ve sembolleri

guc-devresi-elemanlari

guc-devresi-cizim

Şekil 1.2: Güç devresi çizim Şeması   a) TSE normu    b) Amerikan normu

Kumanda Devresinin Çizimi

Kumanda elemanlarının bulunduğu devredir. Şemaların çiziminde Resim 1.3’te görüldüğü gibi devre elemanları sistem çalışmazken gösterilir.

ornek-kumanda

Resim 1.3: Örnek bir kumanda çalışma panosu

Karşımıza çıkan problemin çözümünde doğru elemanların seçilmesi çok önemlidir.

Çizim yapılırken elemanların yerleştirme sırasına dikkat edilmelidir.

Kullanılacak elemanlar doğru olarak seçildikten sonra uygun çalışma mantığı kurulmalı, devre elemanları teker teker yerlerine konulmalı, her devre elemanı yerleştirildikten sonra çalışma gözden geçirilmeli, eksiklikler uygun sıraya göre yerleştirilmeli ve bu işlem istenilen çalışma şekli elde edilinceye kadar devam ettirilmelidir.

Kumanda devresi çizilmeye başlanılmadan önce “Bizden istenilen nedir?” sorusu cevaplandırılmalıdır. Bundan sonra istenilen çalışma şekli için hangi devre elemanlarını seçmeliyim? Bu elemanları çalışma şekillerini dikkate alarak hangi sırayla yerleştirmeliyim ve bu işlemleri tamamladıktan sonra kurulu bu devrenin akım yolu takibini nasıl yapmalıyım? En son olarak da hangi norma göre çizim yapmam gerekir?

Bu sorularına cevap verebilmeliyim.

Kumanda devresinin çiziminde seçilen çizim şeklinin (normunun) de anlaşılabilir olması da (Herkes tarafından bilinen veya yaygın olarak kullanılan norm) önemlidir.

Ayrıca şekil 1.3’te görüldüğü üzere farklı ülke normlarını da aynı çizim içerisinde kullanmamalıyım, yani Amerikan normu ile başlayıp Alman veya TSE’ye göre çizime devam etmemeliyim. Bu Şekilde anlam karmaŞasına ve yanlışlıklara sebebiyet vermiş olurum.

kumanda-semasi

Şekil 1.3: Kumanda Şeması çizimi gösteriliş şekilleri

Yukarıda yaptımız açıklamaları dikkate alarak örnek bir çizim yaparsak;

Örnek: Sadece start (başlatma) butonuna bastığımızda çalışması istenilen bir asenkron motor için gerekli kumanda devresini kuralım.

Gerekli kumanda devresini çizmeye başlamadan önce şu soruların cevabını verebilir olmam gerekir.

Benden istenilen nedir?

Bir asenkron motorun sadece start butonuna basılı olduğu sürece çalışması

Buna göre hangi devre elemanlarını kullanmam gerekli?

Asenkron motoru çalıştırmak için bir kontaktör, bu kontaktöre enerji uygulayacak olan start butonu, stop (durdurma) butonu, motoru koruyabilmem için bir aşırı akım rölesi, Sistemi koruyabilmem için sigorta.

Bu devre elemanlarını hangi sıraya göre yerleştirmeliyim? Sigorta, aşırı akım rölesi, stop butonu, start butonu, kontaktör.

Bu üç soruya verilen doğru cevaplar bana kumanda devresini çizebilmemde yardımcı olacaktır. Şimdi verdiğim cevapları dikkate alarak benden istenilen kumanda devresini çizmek için seçtiğim elemanları sırasıyla (Resim 1.4’te görüldüğü gibi) yerlerine koyalım.

kumanda-devre-elamlari

Resim 1.4: Kumanda devre elemanları ve sembolleri (Amerikan normu)

Daha sonra devre elemanlarını çalıŞma sırasına göre akım yolunu takip ederek sırasıyla şekil 1.4’te görülen çizimimizi yapalım. Fazdan (L1) sigorta girişine, sigorta çıkıŞından aŞırı akım rölesi kapalı kontağına, aşırı akım rölesi kapalı kontağı çıkıŞından stop butonu giriŞine, stop butonu çıkıŞından start butonu giriŞine, start butonu çıkışından kontaktör bobini giriŞine, kontaktör bobin çıkışından nötr (N) noktasına girerek çizimimizi tamamlamış oluruz.

3-fazlı-asenkron-kesik-calisma

Şekil 1.4: Üç fazlı asenkron motorun kesik çalışmasına ait örnek Şema

Yine devrenin çalışmasını şekil 1.4’ten kontrol edelim. Akım; sigorta, aşırı akım rölesi kapalı kotağı, stop butonundan geçerek start butonunun girşine kadar ulaşır.Start butonuna basıldığında kontaktör enerjilenir ve güç devresindeki açık M kontaklarını kapatarak motor çalışır. Start butonundan elimizi çektiğimizde akım devresini tamamlayamadığından kontaktör enerjisi kesilir ve asenkron motor durur.

Çalışma şeklini kontrol ettikten sonra, çizdiğim kumanda devresi benden istenilen problemin çözümü oluyorsa kumanda devresini başarıyla tamamlamışım demektir. Eğer istenilen problemin çözümüne ulaşamamışsam devrenin çalışmasını yeniden kontrol etmem ve eksikliğin nereden kaynaklandığını bulmam gerekir. Bunun için de seçtiğim kumanda elemanlarını, çalışma sıraları ve yerlerine göre yeniden kontrol etmeli ve kullanmam gerekli olan bir devre elemanı var ise onu da dikkate alarak yeniden çizim yaparak devrenin çalışmasını kontrol etmeliyim.

Şemalarda Tanıtma İşaretleri

Kumanda devre şemaları çizilirken sembollerin dışında tanıtma işaretleri de kullanılır. Devrede bulunan elemanları adlandırmak amacıyla kullanılan bu işaretler, belirli kurallar içerisinde konulmaktadır. şemalarda kullanılan işaretlerden bazıları Tablo 1.3’te verilmiştir.

Tabloya baktığımızda örneğin kontaktör C, M, N harfleri ile gösterilmektedir. TSE normuna göre çizilen Şemalarda kontaktörler C harfi ile gösterilir. Eğer devrede birden fazla kontaktör varsa bu kez C1, C2, C3 gibi adlar alır. Amerikan sembolleri ile çizilen devrede kontaktörler M veya A harfleri ile gösterilir. Devrede birden fazla kontaktör bulunması hâlinde bu isimler N, B, C, D Şeklinde olur. Devrede aşırı akım rölesi ve sigorta gibi elemanlarda e1, e2, harfleri ile gösterilir. Ayrıca devrenin özelliğine göre kontaktör ve kontaklar DD (düşük devir), YD (yüksek devir), I (ileri), G (geri) Şeklinde de gösterilebilir. Kumanda devresi çiziminde devre elemanın yanına konulan harf iŞareti (M, e, TR, OL gibi) aynı kontaktörün kontakları yanına da konulmalıdır. Eğer kontaklara ad verilmezse hangi devre elemanına ait olduğunun belirlenmesi zorlaşır.

İŞARETİDEVRE ELEMANI
C, M, NKontaktörler
d, TRYardımcı kontaktörlerröleler, zaman röleleri
e, OLSigortalar, koruma röleleri
aşalterler
kBobinler, kondansatörler

Tablo 1.3: şemalarda kullanılan tanıtma işaretleri

KAYNAKÇA

GENÇTAN Ceyhan, Yavuz TÜRKMEN, Kumanda Devreleri 1, İzmir, 1989.

GÖRKEM Abdullah, Atölye 2, Ankara, 2004.

 

4 Beğen

Yapılan Yorumlar

  1. Çok faydalı bir yazı olmuş.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir